ĐH Truyền giáo KTS Công giáo Á Châu Ngày thứ 2

LẮNG NGHE, HỌC HỎI - NGÀY THỨ 2 CỦA ĐẠI HỘI TRUYỀN GIÁO KỸ THUẬT SỐ CÔNG GIÁO Á CHÂU LẦN I NĂM 2026

Thánh lễ đầu ngày

Ngày thứ 2 (11/9/2026) của Đại hội được mở đầu bằng thánh lễ do Đức Tổng Giám mục Gilbert Garcera, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Công giáo Philippines (CBCP) chủ tế, và cùng đồng tế với Ngài có Đức Giám mục Marcelino Antonio "Junie" M. Maralit, Jr, Giáo phận San Pablo, Chủ tịch Văn phòng Truyền thông Xã hội của FABC; Cha John Mi Shen, thư ký điều hành Văn phòng Truyền thông Xã hội của FABC; cùng các linh mục tham dự Đại hội.

Trong bài giảng, với hình ảnh “thì thầm với Chúa Giêsu tại bối cảnh Á châu”, Đức Tổng Giám mục cho rằng: Giáo hội không mang Chúa Giêsu đến bằng cách nói to để lấn át người khác, nhưng bằng cách đến gần, lắng nghe, đồng hành, phục vụ và giúp con người cảm nghiệm tình yêu của Chúa Giêsu. Ngài nhắc nhở các nhà truyền giáo kỹ thuật số rằng họ không chỉ là những người sáng tạo nội dung, nhưng là những chứng nhân có trách nhiệm đạo đức. Mỗi tiêu đề, hình ảnh, video hay bài đăng đều là một sự lựa chọn, vì thế người làm truyền thông phải biết tự hỏi: Ai đang được lắng nghe và ai vẫn chưa có tiếng nói?

Trước nguy cơ thông tin sai lệch và nội dung giả do AI tạo ra, Đức Tổng Giám mục cảnh báo rằng: những lượt thích, lượt xem và người theo dõi không được phép thay thế sự thật. Ngài đưa ra bốn nguyên tắc: “Kiểm chứng trước khi đăng, lắng nghe trước khi phán xét, tìm hiểu trước khi diễn giải, và hiểu rõ bối cảnh trước khi lên án.”

Ngài đặc biệt mời gọi các nhà truyền giáo kỹ thuật số lắng nghe người nghèo, người di cư, các dân tộc bản địa, người trẻ và những người bị gạt ra bên lề xã hội: “Trước khi nói về con người, hãy học cách lắng nghe con người.”

Trong một Á châu đa dạng, người làm truyền thông cũng được mời gọi trở thành những người xây dựng cầu nối: nói sự thật mà không gieo hận thù, chống lại bất công mà không hạ thấp người khác, và phê bình mà không làm tổn thương phẩm giá con người.

Kết thúc bài giảng, Đức Tổng Giám mục tóm kết: mỗi nền tảng kỹ thuật số đều có thể trở thành một phương tiện loan báo Tin mừng: “Sau cùng, chúng ta không được mời gọi chỉ để truyền đạt thông tin. Chúng ta được mời gọi trở thành những chứng nhân của sự thật. Và sự thật ấy không là ai khác ngoài Đức Giêsu Kitô.”

Thánh lễ cũng có những lễ vật được dâng lên mang tính biểu tượng và lời nguyện tín hữu được đọc bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau của châu Á, qua đó diễn tả sự đa dạng phong phú về văn hóa và ngôn ngữ của những người tham dự Đại hội. Phái đoàn Việt Nam được chọn đọc lời nguyện cuối cùng và dâng Thánh giá như của lễ quan trọng nhất của mọi của lễ, vì đó là dâng chính Chúa Giêsu.

 

Bài thuyết trình chính yếu

Đây là bài phát biểu rất hay của Đức cha Marcelino Antonio “Junie” Maralit Jr., Chủ tịch Văn phòng Truyền thông Xã hội FABC. Trong bài phát biểu này Đức Cha dùng từ “Từ thuật toán đến bàn thờ: Xây dựng một mạng lưới chứng nhân hiệp hành nơi những vùng ngoại vi kỹ thuật số của châu Á”, có nghĩa là từ môi trường mạng xã hội, thế giới kỹ thuật số phải đưa đến gặp gỡ Đức Kitô, đời sống đức tin, cộng đoàn và hiệp thông Thánh Thể. Ngài khẳng định rằng Giáo hội không còn phải đặt câu hỏi có nên bước vào thế giới kỹ thuật số hay không, bởi Giáo hội đã hiện diện ở đó. Đức cha nhận định con người ngày nay đã sống, tìm kiếm, xây dựng các mối tương quan và tìm kiếm ý nghĩa trong không gian kỹ thuật số. Vì thế, vấn đề không còn là Giáo hội có bước vào thế giới kỹ thuật số hay không, mà là con người sẽ gặp một Giáo hội như thế nào trên môi trường số.

Ngài mời gọi các nhà truyền giáo kỹ thuật số vượt qua cách tiếp cận chỉ tập trung vào việc sản xuất nội dung và đo lường thành công bằng lượt xem, lượt thích hay số người theo dõi. Thay vào đó, sứ mạng kỹ thuật số phải trở thành một hành trình hiệp hành của lắng nghe, gặp gỡ, phân định và xây dựng cộng đoàn. Theo Đức cha Junie, nội dung kỹ thuật số không nên chỉ nhằm thể hiện cá tính hay xây dựng thương hiệu cá nhân của nhà truyền giáo. Nội dung phải mở ra một cánh cửa dẫn đến Đức Kitô, giúp con người gặp gỡ Tin mừng qua một chứng tá Kitô giáo chân thực. Ngài khuyến khích các nhà truyền giáo hãy “hãy mở cửa và tạo nên một sợi dây kết nối”, để sự hiện diện của họ trên các nền tảng kỹ thuật số gieo những hạt giống đức tin và dẫn con người đến một cuộc gặp gỡ sâu xa hơn với Đức Kitô. Đặc biệt trong bối cảnh châu Á, nơi các cộng đồng kỹ thuật số phản ánh sự đa dạng lớn lao về văn hóa, ngôn ngữ, tôn giáo và hoàn cảnh xã hội, Đức cha Junie ví châu Á như một “bản giao hưởng sống động”. Vì thế, sứ mạng kỹ thuật số phải được đặt trong cuộc đối thoại với các nền văn hóa, các tôn giáo và đặc biệt là với người nghèo. Ngài cũng chỉ ra sự khác biệt giữa cách thế giới kỹ thuật số thu hút sự chú ý của con người và cách Tin mừng chạm đến con người. Trong khi các thuật toán thường ưu tiên tốc độ, sự mới lạ, tranh cãi và những nội dung khiến người ta tiếp tục ở lại trên mạng, Tin mừng lại mời gọi con người đến với sự kiên nhẫn, gần gũi, lòng cảm thương và những mối tương quan dẫn đến sự biến đổi. Vì thế, các nhà truyền giáo kỹ thuật số cần tránh trở thành một phần của “những ồn ào” trên Internet, nhưng phải tạo ra những không gian giúp con người gặp gỡ nhau và khám phá sự hiện diện của Thiên Chúa.

Đức cha Junie đề nghị bốn yếu tố cho một phương pháp truyền giáo kỹ thuật số mang tính hiệp hành: lắng nghe trước tiên, tìm kiếm sự gặp gỡ, thực hành phân định và trao quyền cho giáo dân. Ngài đồng thời đề nghị năm sự chuyển đổi đối với các nhà truyền giáo kỹ thuật số: từ nội dung đến gặp gỡ; từ khán giả đến cộng đoàn; từ việc chạy theo sự lan truyền đến lòng trung thành với Tin mừng; từ cạnh tranh đến cộng tác; và từ ảnh hưởng đến làm chứng. Việc chuyển từ “ảnh hưởng” sang “làm chứng” có nghĩa là uy tín của người truyền giáo không chủ yếu đến từ chất lượng sản xuất hay số lượng khán giả, nhưng từ lòng trung thành với Đức Kitô và tính chân thực của đời sống Kitô hữu.

Một hình ảnh đặc biệt được Đức cha đưa ra là: “Mạng xã hội là món khai vị, Thánh Thể mới là đích đến.” Qua đó, ngài cho rằng việc loan báo Tin mừng trên môi trường kỹ thuật số cuối cùng phải dẫn con người vượt ra khỏi sự tương tác trực tuyến để đi đến cộng đoàn Kitô hữu thực sự và đời sống bí tích.

Kết thúc bài phát biểu, Đức cha Junie gửi các nhà truyền giáo kỹ thuật số đến với một sứ mạng rõ ràng: “Những xa lộ kỹ thuật số đang chờ đợi.” Ngài mời gọi họ ra đi với sự khôn ngoan của con tim, bảo vệ phẩm giá con người và kể những câu chuyện đẹp về đức tin tại châu Á.

Mục tiêu cuối cùng, theo Đức cha, không phải để người ta gặp thêm một người có ảnh hưởng trên không gian mạng, nhưng để họ gặp được “một cộng đoàn đích thực, và sau cùng là khuôn mặt sống động của Đức Giêsu Kitô.”

Xen kẻ các phần nói chuyện và thảo luận là những trò chơi nhỏ của người dẫn chương trình rất hay và ý nghĩa, như trò chơi kết bạn và chia sẻ: tôi được chúc phúc. Các thành viên kết lại thành nhóm nhỏ 2,3 người, kể cho nhau nghe những điều mình được chúc lành. Điều đó nhắc nhớ mình lần nữa: Đời ta là một hồng ân Chúa ban.

 

Thảo luận về thực tế môi trường kỹ thuật số ở châu Á

Sau bài thuyết trình là phần trực tiếp mang tên Podcast chứng nhân Á châu “Asian Witness Podcast”, với sự tham gia của bốn khách mời được chọn: Tiến sĩ Anna Jihyun You (Hàn Quốc), Cha Felmar Fiel, SVD (Miền Nam Philippines), Cha Cyril Victor Joseph (Ấn Độ), và Miral Atik (Giêrusalem). Chương trình do ông Bernz Ordoñez Caasi (Philippines) điều phối.

Phiên thảo luận về những gì người dân châu Á thực sự đang trải nghiệm trong môi trường kỹ thuật số: cơ hội, khó khăn, văn hóa, tôn giáo, giới trẻ, những vấn đề xã hội và cách Giáo hội hiện diện trong đó. Điểm đáng chú ý là Giêrusalem được đưa vào cuộc thảo luận, nên phiên này không chỉ nhìn vấn đề kỹ thuật số theo góc độ công nghệ, mà còn cho thấy những bối cảnh xã hội, văn hóa, tôn giáo và xung đột rất khác nhau của châu Á. Nếu phần thuyết trình đặt ra bức tranh tổng thể về sứ mạng kỹ thuật số của Giáo hội, thì phiên thảo luận đưa người tham dự trở về với những thực tế cụ thể của các cộng đồng khác nhau tại Á châu. Qua những bối cảnh văn hóa, xã hội và tôn giáo đa dạng, các tham dự viên cùng suy tư về cách Giáo hội hiện diện, lắng nghe và làm chứng trong môi trường kỹ thuật số, đồng thời nhận ra rằng sứ mạng kỹ thuật số tại châu Á không thể áp dụng một khuôn mẫu duy nhất, nhưng cần được xây dựng từ sự lắng nghe và kinh nghiệm cụ thể của từng cộng đồng.

Sau buổi thảo luận, toàn thể của 4 diễn giả là phần chia nhóm nhỏ để thảo luận lúc 11 giờ 30, cùng chia sẻ những câu chuyện về những khó khăn và thách đố khi là những người Công giáo sáng tạo nội dung trên môi trường kỹ thuật số. Hoạt động này tạo cơ hội để các tham dự viên rời khỏi hình thức lắng nghe chung, trực tiếp chia sẻ kinh nghiệm, những thách đố và thao thức của mình trong sứ mạng truyền thông kỹ thuật số tại các quốc gia khác nhau. Qua việc lắng nghe và trao đổi với nhau, các nhóm hướng đến việc nhận ra những điểm chung cũng như sự khác biệt trong thực tế kỹ thuật số của Giáo hội tại Á châu, từ đó tìm kiếm những cách thức cộng tác và xây dựng một mạng lưới sứ vụ kỹ thuật số mang tinh thần hiệp hành.

 

Bài chia sẻ qua video của Đức Hồng y Filipe Neri Ferrão, Chủ tịch FABC: Hãy đem tình yêu của Chúa Kitô vào thế giới kỹ thuật số

Mở đầu cho các hoạt động chiều, Đại hội được nghe qua video lời động viên chia sẻ của Đức Hồng y Chủ tịch FABC gửi đến hơn 100 nhà truyền giáo và truyền thông Công giáo tại Đại hội. Qua bài chia sẻ, Đức Hồng y mời gọi các nhà truyền giáo kỹ thuật số đưa tình yêu Đức Giêsu Kitô vào thế giới kỹ thuật số và sử dụng các nền tảng trực tuyến để xây dựng sự hiệp thông, thay vì tìm kiếm sự nổi tiếng. Ngài nhấn mạnh: “Hãy sử dụng những nền tảng có sẵn, không chỉ để có thêm người theo dõi, lượt thích hay sự hiện diện, nhưng để loan báo Đức Kitô, phục vụ người khác và xây dựng những nhịp cầu hiệp thông.”

Đức Hồng y nhìn nhận không gian kỹ thuật số như một cánh đồng truyền giáo mới, nơi con người xây dựng các mối tương quan, tìm kiếm ý nghĩa và đặt ra những câu hỏi sâu xa về cuộc sống. Vì thế, nhà truyền giáo kỹ thuật số được mời gọi hiện diện nơi đó với sự sáng tạo, lòng can đảm và đặc biệt là “con tim của Đức Kitô.”

Nói về chủ đề “Từ những người có ảnh hưởng đến những chứng nhân”, Đức Hồng y phân biệt: “Một người có ảnh hưởng có thể thu hút sự chú ý; nhưng một chứng nhân làm điều sâu xa hơn: chứng nhân hướng người khác vượt lên trên chính mình để đến với Đức Kitô.” Theo ngài, chứng tá kỹ thuật số không chỉ nằm ở những lời nói hay nội dung tôn giáo, nhưng phải bắt nguồn từ một đời sống Kitô hữu chân thực, được thể hiện qua cách người truyền giáo nói, lắng nghe, đáp lại và đồng hành với người khác.

Liên kết sứ mạng này với tinh thần hiệp hành, Đức Hồng y mời gọi các nhà truyền giáo “lắng nghe trước khi nói, hiểu trước khi phán xét, đồng hành trước khi khuyên bảo và cộng tác thay vì cạnh tranh.” Ngài đặc biệt khuyến khích họ xây dựng những không gian kỹ thuật số nơi người trẻ, những người đang tìm kiếm ý nghĩa, những người cô đơn và những người cảm thấy xa cách cộng đoàn Kitô hữu có thể được lắng nghe, đón nhận và trân trọng.

Kết thúc, Đức Hồng y Ferrão nhắn nhủ: “Hãy sáng tạo bằng cách bén rễ trong Tin mừng. Hãy can đảm bằng sự khiêm nhường. Hãy hiện diện, nhưng luôn hướng người khác vượt lên trên chính mình để đến với Chúa Giêsu.” Ngài cầu chúc Đại hội củng cố sự hiệp thông giữa các nhà truyền giáo kỹ thuật số và mở ra những hình thức cộng tác mới cho sứ mạng của Giáo hội tại châu Á.

 

Bài chia sẻ: ‘Từ cái tôi đến làm chứng đích thật” của Cha Columba (Ái Nhĩ Lan)

Tiếp theo là bài chia sẻ đầy ấn tượng của Cha Columba Jordan, CFR (Franciscan Friar of the Renewal), người Ireland, đang ở Limerick; ngài cũng là người làm truyền thông kỹ thuật số và thực hiện video podcast Little by Little, với chủ đề “Từ cái tôi đến làm chứng đích thực” (From ego to authentic witness).

Trong bài nói chuyện này, Cha Columba đặt ra một vấn đề rất thực tế đối với những người làm truyền thông Công giáo: khi đứng trước máy quay, sáng tạo nội dung và nhận được sự chú ý của công chúng, người truyền giáo rất dễ biến việc loan báo Tin mừng thành việc quảng bá chính mình. Tuy nhiên, ngài cũng cảnh báo thái cực ngược lại: vì quá sợ cái tôi, người truyền thông có thể che giấu những khả năng và ân ban Thiên Chúa đã trao. Theo Cha Columba, vấn đề không phải là loại bỏ cá tính của người truyền thông, nhưng là để Thiên Chúa hoạt động qua chính con người, kinh nghiệm và những khả năng riêng của họ.

Ngài dùng một hình ảnh rất đẹp: người truyền thông Kitô giáo cần trở thành một “bãi đáp” cho Lời Chúa, nơi Lời Chúa có thể đến với người khác qua một con người cụ thể. Ngài nói: “Tin mừng luôn được nói qua một con người”. Vì thế, trước khi hỏi “Chúa muốn tôi nói gì với người khác?”, người truyền giáo cần hỏi: “Chúa đang nói gì với chính tôi?”. Khi Tin mừng thực sự chạm đến và biến đổi đời sống mình, người truyền thông mới có thể làm chứng cách chân thực cho một Đức Giêsu đang sống và hoạt động hôm nay.

 

Thần học truyền thông

Ngay sau bài phát biểu của cha Columba, Tiến sĩ Nataša Govekar đến từ Bộ Truyền thông Tòa thánh, chuyên môn của bà tập trung vào thần học truyền giáo, hình ảnh, nghệ thuật và cách truyền đạt đức tin bằng ngôn ngữ hình ảnh và biểu tượng, đã mang đến bài thuyết trình sâu sắc về bản chất, thách thức và hướng đi của công cuộc truyền giáo trên không gian mạng hiện đại.

Với chủ đề: “Thần học Truyền thông: Sự tự hiến và phẩm giá con người khởi đi từ Huấn thị Communio et Progressio”, Tiến sĩ Govekar khẳng định Đức Kitô chính là "Nhà truyền thông hoàn hảo nhất". Bản chất cốt lõi của truyền thông Công giáo không dừng lại ở việc truyền tải thông tin hay cảm xúc đơn thuần, mà là "sự tự hiến trong tình yêu" (giving of self in love). Do đó, dù Trí tuệ nhân tạo (AI) hay công nghệ có phát triển vượt bậc đến đâu, không một hệ thống máy tính nào có thể thay thế được một trái tim biết yêu thương hay một gương mặt con người chân thật - trung tâm của lịch sử cứu độ.

Tỉnh thức trước cạm bẫy thuật toán và AI, dưới góc nhìn phê bình, bà chỉ ra rằng các thuật toán mạng xã hội hiện nay được tối ưu hóa cho lợi nhuận, ưu tiên kích động cảm xúc bốc đồng và vô tình triệt hạ khả năng lắng nghe, suy ngẫm sâu. Việc lệ thuộc ngây thơ vào AI như một "người bạn toàn năng" rủi ro làm xói mòn tư duy phân tích và sự sáng tạo. Dẫn lại tư tưởng của triết gia Plato, bà cho rằng những giá trị sâu sắc nhất luôn đòi hỏi thời gian, nỗ lực và sự đối thoại trực tiếp.

Trong thế giới kỹ thuật số, mỗi Kitô hữu đều có thể trở thành một “người có ảnh hưởng nhỏ” (micro-influencer), có khả năng tác động đến những người chung quanh qua lời nói, hình ảnh và cách sống của mình. Tuy nhiên, việc loan báo Tin mừng không được đo bằng số lượng người theo dõi hay lượt tương tác, nhưng bằng sự trung thành trong đời sống chứng nhân. Người Kitô hữu không được mời gọi trở thành một người nổi tiếng trên mạng, nhưng trở thành một chứng nhân (witness), mà từ nguyên Hy Lạp martys cũng gắn với ý nghĩa tử đạo. Thập giá Đức Kitô hay cuộc đời âm thầm của Đức Maria cho thấy rằng giá trị của làm nhân chứng không nằm ở sự chú ý của đám đông, nhưng ở sự khiêm nhường và lòng trung thành để Thiên Chúa thực hiện công trình của Người.

Mô hình thực hành hiệp hành trong kỷ nguyên số nối tiếp tinh thần đó, dự án “Truyền thông đức tin trong thế giới kỹ thuật số” (Faith Communication in the Digital World) (2021–2026) do Bộ Truyền thông triển khai được xem là một ví dụ điển hình về "thực hành hiệp hành". Mỗi năm, chương trình quy tụ 16 chuyên gia truyền thông trẻ dưới 35 tuổi trên toàn cầu, đào tạo qua 11 tháng học trực tuyến trên Zoom, một tuần tập trung tại Rome và kinh nghiệm "học đi đôi với hành". Chương trình đã nuôi dưỡng những nhà truyền thông trẻ trở thành các "người xây dựng sự hiệp thông", thực hiện nhiều dự án thiết thực như ứng dụng di động Walking in Dignity (thuộc tổ chức Talitha Kum) hay các chiến dịch kể chuyện lịch sử đức tin trên mạng xã hội.

 

Thảo luận tình huống và thảo luận nhóm

Sau những bài thuyết trình tổng thể, Đại hội chia nhỏ những người tham dự thành những nhóm để trao đổi, học hỏi, lắng nghe, đón nhận nhau, và nhất là lắng nghe Thánh Thần đang hoạt động nơi mỗi người đến từ các nền văn hóa khác nhau và qua những câu chuyện bối cảnh khác nhau dưới những góc nhìn đa dạng.

Các hoạt động cuối ngày gồm phần phân tích tình huống và hội thảo. Chương trình kết thúc bằng những phần trình bày đầy ý nghĩa của các đại diện được chọn từ mỗi nhóm.

Cuối cùng, Cha Giám đốc Felmar và Cha John Mi Shen trao bằng lưu niệm cho các diễn giả, như một lời cám ơn đã đến chia sẻ với Đại hội.

Đại hội kết thúc ngày thứ 2, ngày của gặp gỡ lắng nghe và học hỏi, bằng giờ ăn tối và sau đó mọi người có thể tự do gặp gỡ và giao lưu.