Có một sự khác biệt rất quan trọng giữa tội nhân và tội lỗi. Tội lỗi là điều con người đã làm, còn tội nhân là một con người đang mang trong mình những yếu đuối, những đổ vỡ và cả khả năng được biến đổi.
Thế nhưng, trong cách nhìn của con người, hai điều ấy thường bị đồng hóa với nhau. Một người phạm tội dễ bị đóng khung trong chính lỗi lầm của họ. Một lần vấp ngã có thể trở thành bản án cho cả cuộc đời. Người ta không còn nhìn thấy một con người đang cần được nâng đỡ, mà chỉ nhìn thấy một kẻ đáng bị lên án. Quá khứ trở thành căn cước, lỗi lầm trở thành nhãn hiệu, và sự phán xét khép lại mọi cơ hội đổi thay.
Nhưng Thiên Chúa không đồng hóa tội nhân với tội lỗi của họ.
Trong Tin Mừng, những người Biệt phái và Luật sĩ khó chịu khi thấy Đức Giêsu đón tiếp những người thu thuế và tội lỗi. Họ nhìn thấy quá khứ đáng trách của những con người ấy, còn Đức Giêsu nhìn thấy những con người cần được cứu độ. Họ muốn giữ khoảng cách với tội nhân để bảo vệ sự công chính của mình; Đức Giêsu đến gần tội nhân để đưa họ ra khỏi tội lỗi.
Điều đó không có nghĩa là Đức Giêsu xem nhẹ tội lỗi. Ngài không gọi điều sai trái là điều đúng đắn, cũng không biến lòng thương xót thành sự dung túng. Nhưng Ngài phân biệt giữa việc lên án tội lỗi và việc kết án một con người. Ngài muốn loại trừ tội lỗi khỏi cuộc đời con người, chứ không loại trừ con người khỏi tình yêu của Thiên Chúa.
Người phụ nữ ngoại tình được đưa đến trước mặt Đức Giêsu là một hình ảnh đáng suy ngẫm. Những người tố cáo chỉ nhìn thấy tội lỗi của chị và muốn dùng tội lỗi ấy để kết án chị. Đức Giêsu không phủ nhận sự sai trái, nhưng cũng không để chị bị nghiền nát dưới những viên đá của sự phán xét. Ngài mở ra cho chị một tương lai: “Tôi cũng vậy, tôi không lên án chị đâu! Thôi chị cứ về đi, và từ nay đừng phạm tội nữa” (Ga 8,11).
Trong lời nói ấy, lòng thương xót và lời mời gọi hoán cải luôn đi đôi với nhau. Chị được đón nhận, nhưng cũng được mời gọi thay đổi. Chị không bị giam cầm mãi trong quá khứ, nhưng được trao cơ hội để bắt đầu lại.
Đây cũng là cách nhìn mà người Kitô hữu được mời gọi học lấy. Trong gia đình, đừng vì một sai lầm của con cái mà phủ nhận tất cả những điều tốt đẹp nơi chúng. Trong cộng đoàn, đừng vì một lần vấp ngã mà tước bỏ phẩm giá của một người. Trong đời sống xã hội, đừng biến hình phạt thành sự loại trừ vĩnh viễn, khiến người lầm lỗi không còn cơ hội sửa chữa và tái hòa nhập.
Dĩ nhiên, tha thứ không có nghĩa là xóa bỏ trách nhiệm; yêu thương không có nghĩa là bỏ qua công lý. Nhưng công lý đích thực phải nhìn nhận sự thật về hành vi sai trái, đồng thời tôn trọng phẩm giá của người chịu trách nhiệm và mở ra khả năng phục hồi khi có thể.
Sau cùng, mỗi chúng ta đều có lúc là người cần được tha thứ. Nếu muốn người khác không đóng khung mình trong những sai lầm của quá khứ, chúng ta cũng phải học cách nhìn tha nhân bằng ánh mắt ấy.
Tội lỗi cần được gọi đúng tên, nhưng tội nhân không bao giờ chỉ là tội lỗi của họ. Bởi trước mặt Thiên Chúa, con người luôn lớn hơn lỗi lầm mình đã phạm, và lòng thương xót vẫn mở ra con đường trở về cho những ai biết sám hối.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan