Có lẽ chúng ta thường nghĩ cầu nguyện là đọc một kinh, xin một ơn, trình bày với Chúa những điều mình đang cần. Vì thế, khi không còn điều gì để xin, không biết phải nói gì, hoặc không cảm thấy sốt sắng, chúng ta dễ nghĩ rằng mình không biết cầu nguyện.
Nhưng đối với Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu, cầu nguyện trước hết không phải là một công việc phải hoàn thành, mà là một tương quan của tình yêu.
Trong Một tâm hồn, Têrêsa viết:
“Đối với con, cầu nguyện là sự dấy lên của trái tim; đó là một cái nhìn đơn sơ về Trời, là tiếng kêu nhận biết và yêu mến, ôm ấp cả thử thách lẫn niềm vui.”
Một cái nhìn đơn sơ. Một tiếng kêu của tình yêu. Có khi chẳng cần nói nhiều.
Bởi khi hai người yêu nhau, họ không nhất thiết lúc nào cũng phải nói. Có những lúc chỉ cần ngồi bên nhau trong thinh lặng cũng đã là một sự hiện diện đầy đủ. Người yêu không cần lúc nào cũng tìm kiếm một điều gì nơi người mình yêu; đôi khi chính sự hiện diện của người ấy đã là điều mình tìm kiếm.
Cầu nguyện cũng vậy.
Không phải “làm việc với Chúa”, nhưng là “ở với Chúa”
Một trong những cám dỗ của đời sống thiêng liêng là biến cầu nguyện thành một thứ công việc: đọc đủ số kinh, suy niệm đủ thời gian, xin đủ điều, rồi cảm thấy mình đã hoàn thành bổn phận.
Nhưng tình yêu không vận hành như thế.
Không ai yêu một người chỉ vì đã hoàn thành đủ số lần gọi điện hay đủ số câu nói. Tình yêu cần sự hiện diện.
Bởi thế, cầu nguyện sâu xa nhất có thể chỉ đơn giản là:
“Lạy Chúa, con đang ở đây.”
Và rồi ở lại.
Không cần phải có một cảm xúc đặc biệt. Không cần phải có những tư tưởng cao siêu. Không cần phải luôn cảm thấy Chúa đang gần. Chỉ cần tin rằng Ngài đang ở đó và con đang ở trước mặt Ngài.
Đó là cầu nguyện như một tương quan.
Khi tình yêu không còn cảm xúc
Điều khó nhất của cầu nguyện có lẽ không phải là lúc tâm hồn khô khan, nhưng là khi ta vẫn tiếp tục cầu nguyện dù chẳng còn cảm thấy gì.
Têrêsa đã trải qua điều đó.
Cuối đời, ngài bước vào một thử thách sâu xa của đức tin. Thiên Chúa dường như im lặng. Những gì trước đây đem lại niềm an ủi không còn nữa. Thế nhưng Têrêsa vẫn ở lại.
Ở đây, tình yêu đạt tới một chiều sâu khác.
Khi còn cảm thấy được yêu, ở lại với người yêu là điều dễ dàng. Khi không còn cảm thấy gì mà vẫn ở lại, đó mới là sự trung tín.
Vì thế, cầu nguyện không thể được đo bằng cảm xúc. Có những ngày cầu nguyện rất sốt sắng; cũng có những ngày chỉ còn một chút cố gắng để ngồi trước mặt Chúa. Cả hai đều có thể là cầu nguyện.
Bởi điều quan trọng không phải là con cảm thấy Chúa thế nào, nhưng là con vẫn chọn ở lại với Chúa thế nào.
Cầu nguyện là để cho Chúa yêu mình
Có một thay đổi rất quan trọng trong đời sống cầu nguyện: từ chỗ chỉ nghĩ mình phải làm gì cho Chúa, chúng ta bắt đầu khám phá rằng trước khi mình làm bất cứ điều gì cho Chúa, Chúa đã yêu mình trước.
Đứa trẻ không cần phải làm một điều gì vĩ đại để được cha mẹ yêu. Nó chỉ cần là con.
Têrêsa hiểu mình trước hết là một người con.
Vì thế, con đường thơ ấu thiêng liêng không bắt đầu bằng việc cố gắng trở thành một người hoàn hảo trước mặt Thiên Chúa, nhưng bằng việc tin tưởng mình được yêu trong chính sự nghèo nàn và yếu đuối của mình.
Cầu nguyện vì thế không chỉ là trao cho Chúa những gì tốt đẹp nhất của mình. Cầu nguyện còn là trao cho Chúa cả những điều mình không muốn nhìn thấy nơi chính mình: sự yếu đuối, mệt mỏi, thất vọng, tổn thương, sợ hãi, khô khan và cả những giới hạn.
Đến với Chúa không phải vì mình đã tốt, nhưng vì Ngài là Tình Yêu.
Cầu nguyện biến đổi cách chúng ta sống
Nếu cầu nguyện thực sự là tương quan của tình yêu, thì cầu nguyện không thể kết thúc khi chúng ta bước ra khỏi nhà nguyện.
Người ở lâu với Chúa phải dần dần học cách nhìn người khác bằng ánh mắt của Chúa.
Đây là điểm rất quan trọng trong linh đạo Têrêsa: tình yêu đối với Thiên Chúa phải trở thành tình yêu cụ thể đối với những con người bên cạnh mình.
Một người cầu nguyện nhưng vẫn cay nghiệt, không tha thứ, luôn xét đoán, không chịu nổi người khác, thì cần tự hỏi: tôi đang gặp ai trong cầu nguyện?
Bởi nếu thực sự gặp Đấng là Tình Yêu, tình yêu ấy phải từ từ đi vào cách ta nói, cách ta nhìn, cách ta đối xử và cả cách ta chịu đựng những người làm ta khó chịu.
Cầu nguyện không làm chúng ta xa con người hơn.
Cầu nguyện đưa chúng ta trở lại với con người bằng một trái tim khác.
Ở lại
Có lẽ đó là một trong những từ đẹp nhất để diễn tả cầu nguyện: ở lại. Ở lại khi vui. Ở lại khi buồn. Ở lại khi được an ủi. Ở lại khi Thiên Chúa im lặng. Ở lại khi lòng đầy xác tín. Ở lại cả khi lòng đầy nghi nan.
Tình yêu đích thực không chỉ biết tìm kiếm; tình yêu còn biết ở lại.
Đức Giêsu đã nói: “Hãy ở lại trong Thầy như Thầy ở lại trong anh em” (Ga 15,4).
Cầu nguyện chính là học cách ở lại trong tương quan ấy.
Không phải để chạy trốn cuộc đời, nhưng để trở về với cuộc đời bằng một con tim đã được Chúa chạm đến.
Không phải để nói thật nhiều với Thiên Chúa, nhưng để ngày càng biết lắng nghe.
Không phải để bắt Thiên Chúa làm theo ý mình, nhưng để ý mình dần dần được biến đổi trong tình yêu của Ngài.
Và có lẽ đến cuối cùng, cầu nguyện chỉ còn là một điều rất đơn sơ:
Con ở đây, lạy Chúa.
Chúa ở đây, với con.
Thế là đủ.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan