Kinh tin Kính chúng ta thường tuyên xưng trong mỗi Thánh lễ Chúa Nhật và các Thánh Lễ quan trọng: “Vì loài người chúng ta và để cứu độ chúng ta…” không chỉ là một công thức phụng vụ, nhưng là bản tóm lược trọn vẹn của mầu nhiệm tình yêu. Toàn bộ hành trình ấy – từ nhập thể đến thập giá và phục sinh – chính là cách Thiên Chúa định nghĩa tình yêu.
“Vì loài người chúng ta…” – đó là điểm khởi đầu. Không phải vì con người xứng đáng, nhưng vì con người cần được cứu. Tình yêu ở đây không phải là phản ứng trước sự tốt lành của đối tượng, nhưng là sáng kiến hoàn toàn tự do của Thiên Chúa. Một tình yêu đi bước trước, một tình yêu không chờ đợi, một tình yêu không điều kiện. Chính điều này đã phá vỡ logic thông thường của con người: ta yêu vì thấy đáng yêu; còn Thiên Chúa yêu để làm cho con người trở nên đáng yêu.
“Người đã từ trời xuống thế…” – tình yêu ấy không dừng lại ở ý định, nhưng trở thành hành động. Nhập thể không chỉ là một biến cố thần học, mà là một sự “tự hạ” triệt để. Thiên Chúa bước vào thân phận con người, chấp nhận giới hạn, yếu đuối, và cả đau khổ. Theo trực giác đây là bước đầu của thập giá: tình yêu bắt đầu bằng việc đi xuống, chứ không phải vươn lên.
“Người chịu đóng đinh vào thập giá vì chúng ta…”. Nếu nhập thể là sự tự hạ, thì thập giá là sự tự hiến đến tận cùng. Không còn gì được giữ lại. Không còn khoảng cách giữa tình yêu và đau khổ. Ở đây, tình yêu không còn được diễn tả bằng lời nói, nhưng bằng chính thân mình bị trao nộp. Hội Thánh nhìn thập giá như “bài giảng hùng hồn nhất về tình yêu”: một tình yêu không rút lui trước đau khổ, không ngừng lại trước sự từ chối, và không điều kiện hóa chính mình bằng sự đáp trả.
“Người chịu chết thay cho chúng ta” – câu này chạm đến chiều sâu nhất của mầu nhiệm. Không chỉ là chết vì con người, mà là chết thay cho con người. Đây không phải là sự thay thế theo nghĩa pháp lý đơn thuần, nhưng là sự liên đới tận căn: Người đi vào cái chết của con người để mở ra cho con người một sự sống mới. Tình yêu ở đây mang tính đại diện: một người chết để tất cả được sống.
“Ngày thứ ba Người sống lại…”, thập giá không phải là thất bại của tình yêu, nhưng là con đường tất yếu để tình yêu đạt tới chiến thắng. Phục sinh không xóa bỏ thập giá, nhưng xác nhận rằng tình yêu tự hiến không bao giờ vô ích. Điều bị trao đi không mất đi, nhưng được biến đổi.
Vì thế, toàn bộ lời tuyên xưng này không chỉ nói về những biến cố đã xảy ra, nhưng mạc khải một chân lý: tình yêu đích thực luôn mang hình dạng của thập giá. Nó đi xuống để nâng lên, nó mất đi để tìm lại, nó chết đi để làm cho sống.
Và khi nhìn vào mầu nhiệm ấy, con người không còn có thể định nghĩa tình yêu theo cách cũ nữa. Tình yêu không còn là tìm kiếm chính mình nơi người khác, nhưng là trao ban chính mình cho người khác. Không còn là chiếm hữu, nhưng là hiến dâng. Không còn là giữ lại sự sống, nhưng là dám mất nó.
Sau cùng, thập giá không chỉ là điều để chiêm ngắm, nhưng là lời mời gọi để bước vào. Bởi vì nếu “vì loài người chúng ta” mà Người đã tự hiến, thì người môn đệ cũng chỉ thực sự hiểu tình yêu khi dám sống một tình yêu mang cùng một logic:
cho đi, tha thứ, và trao ban đến cùng.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan