GIÁO XỨ GIA NGHĨA

LƯỢC SỬ GIÁO XỨ GIA NGHĨA

PHẦN MỞ ĐẦU: HÌNH THÀNH GIÁO XỨ GIA NGHĨA
Vào những năm 1954 đến năm 1958, trên một vùng đất rừng nguyên sinh, đồi núi bạt ngàn trùng điệp, nằm về hướng Tây Nam của của miền cao nguyên trung phần Việt Nam, vùng đất này được khai phá mở mang thành khu dân sinh còn gọi là khu Dinh Điền.
Những năm kế tiếp những người dân trên khắp mọi miền đến định cư sinh sống cùng cả đồng bào dân tộc thiểu số người M’Nông tạo thành một cộng đồng đa bản sắc. Trong đó đạo Công giáo có một vị linh mục là cha Thể với nhiều tín hữu đã cùng nhau đến khai phá đất đai lập nghiệp và đã tạo lập được một ngôi nhà thờ bằng gỗ để sinh hoạt tôn giáo.
Năm 1959, vùng đất khu Dinh Điền đã được chính thức lập thành tỉnh Quảng Đức và ngày nay gọi là tỉnh Đắk Nông.
GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1959 ĐẾN THÁNG 3/1975
- Năm 1959, Tòa Giám Mục chính thức thành lập giáo xứ Gia Nghĩa trực thuộc giáo phận Đà Lạt, lấy ngày 15/8 lễ Đức Mẹ Lên Trời làm bổn mạng của giáo xứ.
- Linh mục quản xứ tiên khởi là cha Giuse Nguyễn Văn Mạnh. Trong những năm kế tiếp, cha quản xứ cùng với giáo dân đã tạo lập được những cơ sở vật chất cho sinh hoạt giáo xứ gồm: tổng diện tích đất của giáo xứ là 24.000m², vị trí ranh giới đất nằm cách cầu Đắk Nông 60m về hướng Tây Bắc thuộc phạm vi trung tâm của tỉnh. Một ngôi nhà thờ diện tích 600m² nhà cấp 4B. gia đìnhi trường và nhà xứ khoảng 400m² nhà cấp 4B. Số diện tích đất xung quanh được trồng các loại cây ăn quả.
- Ngày 22/6/1967, Tòa Thánh thiết lập Giáo phận Ban Mê Thuột bao gồm 3 tỉnh Đắk Lắk – Quảng Đức – Phước Long, từ đây giáo xứ Gia Nghĩa trực thuộc Giáo phận Ban Mê Thuột.
- Giáo xứ Gia Nghĩa trong những năm tiếp có nhiều giáo dân đến lập nghiệp ở những vùng đất xa trung tâm nên đã hình thành thêm 05 nhà thờ tại các giáo họ, mỗi nhà thờ có diện tích khoảng 200m² nhà cấp 4B, bao gồm các họ:
1/ Họ Nghi Xuân – Nay thuộc xã Trường Xuân, Đắk Song
2/ Họ Nghĩa Binh – Nay thuộc phường Nghĩa Thành, TX. Gia Nghĩa
3/ Họ Nhân Cơ – Nay thuộc xã Nhân Cơ, Đắk Rlấp
4/ Họ Sùng Đức – Nay thuộc xã phường Nghĩa Phú, TX. Gia Nghĩa
5/ Họ Nhân Đạo – Nay thuộc xã Đạo Nghĩa, Đắk Rlấp
- Ngày 21-7-1970 linh mục Giuse Nguyễn Văn Mạnh tạ thế, sau 12 năm làm cha quản xứ Gia Nghĩa. Ngài được an táng trong khu đất của giáo xứ. Năm 1979, chính quyền sở tại di dời hài cốt ngài đến nghĩa trang chung của cộng đồng. Năm 2003, họ hàng thân quyến đã đưa hài cốt ngài về Sài Gòn.
- Tháng 9-1970, Cha Phanxico Xavie Nguyễn Đức Hạnh được bổ nhiệm làm quản xứ Gia Nghĩa.
- Năm 1971, theo nhu cầu của giáo dân, giáo xứ đã xây dựng một trường tiểu học với tổng diện tích khoảng 300m² nhà cấp 4A và được đặt tên là tư thục Hòa Bình. Vị trí nằm cách ranh giới nhà thờ xứ khoảng 40m về hướng Nam với diện tích khoảng 2500m²
- Linh mục Phanxico Xavie Nguyễn Đức Hạnh làm quản xứ Gia Nghĩa từ tháng 9-1970 đến tháng 3/1975, lúc bộ đội tiếp quản thị xã Gia Nghĩa, sau gần 05 năm làm quản xứ.
- Vào những năm 1966 đến tháng 2/1975, trên địa bàn Gia Nghĩa hình thành thêm 02 nhà nguyện gồm:
1/ Nhà thờ “Tuyên Úy công giáo” có 2 kỳ nhiệm sở
Cố Linh mục Giuse Đỗ Văn Tháp: 1966 – 1971
Linh mục Giuse Trần Mạnh Cường: 1972 – 1975
2/ Nhà thờ “Trung tâm Thượng”.
- Linh mục Jean Moriseau (người Pháp) cùng các nữ tu dòng Saint-Paul (Sài Gòn) di chuyển cơ sở từ xã Đắk Som thuộc huyện Đăk Glong hiện nay về trung tâm tỉnh Quảng Đức để xây dựng cơ sở làm mục vụ, truyền giáo cho đồng bào thiểu số. Diện tích đất 20.000m² với cơ sở gồm: 01 nhà thờ gỗ ván khoảng 350m², nhà xứ bằng gỗ 200m², 01 trạm xá 200m², 01 dãy lớp học cấp I với diện tích 300m² (nhà cấp 4B).
GIAI ĐOẠN THÁNG 3/1975 ĐẾN THÁNG 11/1991
- Vào trung tuần tháng 3/1975, do tình hình chiến sự ác liệt nên người dân phải đi sơ tán khỏi địa bàn tỉnh Quảng Đức.
- Ngày 30/4/1975, cuộc chiến kết thúc, phần lớn giáo dân Công giáo cũng đã trở về lại giáo xứ Gia Nghĩa. Tuy nhiên lúc này nhà thờ xứ đã bị cháy hoàn toàn, cha quản xứ về lại Tòa Giám Mục. Các Linh mục tuyên úy đi học tập cải tạo. Cha Jean Moriceau bị trục xuất khỏi Việt Nam và ngài tiếp tục truyền giáo tại Indonesia. Giai đoạn này chính quyền sát nhập tỉnh Quảng Đức thành một huyện của tỉnh Đăk Lăk, gọi là huyện Đăk Nông.
- Đến tháng 5/1975, Toà Giám mục cử cha Micae Trần Kim Chinh về làm quản xứ Gia Nghĩa nhưng không được sự chấp thuận của chính quyền huyện Đăk Nông.
- Từ tháng 4/1975 đến tháng 2/1977, vào các buổi sáng Chúa nhật vẫn còn có một số giáo dân đến nhà xứ đọc kinh.
- Tháng 3/1977, dãy nhà xứ bị cháy vào đêm khuya và đã làm chết bà Maria Trịnh Thị Vui (người trông giữ khu đất của giáo xứ sau 30/4/1975), lý do cháy không rõ nguyên nhân. Từ thời điểm sau khi nhà xứ bị cháy mọi sinh hoạt tôn giáo của giáo dân không còn thực hiện công khai nữa.
- Sau khi đất nước thống nhất, chính quyền trưng thu toàn bộ đất đai của giáo xứ, giáo họ, trường học, trạm xá và các cơ sở khác thuộc Giáo hội đang quản lý.
GIAI ĐOẠN THÁNG 12 /1991 ĐẾN THÁNG 2/ 2005
- Ngày 25/12/1991, theo đơn kiến nghị của giáo dân, chính quyền huyện Đăk Nông đã đồng ý cho linh mục đến cử hành thánh lễ Giáng sinh tại Gia Nghĩa sau 16 năm bị gián đoạn.
- Từ năm 1992 đến năm 2004, theo nguyện vọng và kiến nghị của giáo dân, chính quyền huyện Đăk Nông đã chấp thuận cho phép linh mục được đến dâng thánh lễ và ban các Bí Tích vào những ngày lễ trọng trong năm. Trong giai đoạn này Giáo xứ Gia Nghĩa cũng không còn đất đai và cơ sở nên phải mượn nhà, sân vườn của gia đình giáo dân làm địa điểm sinh hoạt cho cộng đoàn giáo xứ.
- Từ năm 1992 đến năm 2002, giáo dân đã nhiều lần làm đơn xin lại khu đất của Nhà thờ Giáo xứ Gia Nghĩa cũ nhưng không được sự chấp thuận của chính quyền.
- Thời gian từ năm 1992 đến năm 2004, được sự đặc biệt quan tâm của Đức Cha giáo phận, quý Cha quản hạt đã thường xuyên cho các linh mục đến giúp đỡ, hướng dẫn và lo việc mục vụ cho giáo xứ qua từng giai đoạn như sau:
. Từ năm 1992-1994: Cố linh mục quản hạt cha Phaolô Lê Thanh Thiên, linh mục Isodoro Lê Hướng và cha quản hạt Anrê Trần Xuân Cương.
. Từ năm 1995-2003: Cha Đaminh Phạm Sỹ Hiện.
. Năm 2004: Cha Giuse Nguyễn Văn Khánh.
- Thời điểm tháng 02/2004, tổng số giáo dân của giáo xứ qua thống kê sơ bộ đã có 8.500 nhân danh với 1.512 gia đình. Trong đó:
. Giáo dân người kinh: 1.050 nhân danh với 165 gia đình.
. Giáo dân người thiểu số: 7.450 nhân danh với 1347 gia đình.
- Ngày 12/5/2003, sau nhiều năm chờ đợi, chính quyền huyện Đăk Nông cũng đã đồng ý giải quyết để giáo dân mua một lô đất xây dựng nhà thờ và làm nơi sinh hoạt lâu dài cho giáo xứ. Đến nay, sau khi đã điều chỉnh lại ranh giới đất của giáo xứ còn lại là 12.000m² thuộc tổ 4, phường Nghĩa Đức, thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông.
GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NAY
- Ngày 01/01/2004, huyện Đăk Nông được chính phủ nâng cấp lên thành tỉnh Đăk Nông. Thị xã Gia Nghĩa vẫn lấy tên như lúc còn là tỉnh Quảng Đức.
- Năm 2004, được sự đồng ý của Đức cha giáo phận và chính quyền địa phương, bà con giáo dân góp tiền và mua một lô đất tại đồi Đức Mẹ với diện tích hơn 12.000 m².
- Lm. Giuse Nguyễn Văn Khánh lúc đó đang phụ trách Giáo xứ Thổ Hoàng, được giao trách nhiệm quản nhiệm Giáo xứ Gia Nghĩa.
- Ngày 10/3/2004, được sự đồng ý của chính quyền tỉnh Đăk Nông, giáo dân giáo xứ đã tạo lập được một nhà thờ tạm rộng khoảng 500m² và những cơ sở phụ khác để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cho giáo xứ trên khu đất đã sang nhượng.
 - Ngày 27/7/2004, Đức Giám Mục Giuse Nguyễn Tích Đức cử hành Thánh Lễ Ban Phép Thêm Sức tại nhà thờ tạm trên đây. 1.200 người được lãnh bí tích Thêm Sức trong dịp này.
- Đến năm 2005, cha Giuse Nguyễn Văn Khánh chính thức được chính quyền đồng ý cho về ở tại Giáo xứ với tư cách Linh mục Quản xứ. Nghi thức nhận xứ được tổ chức ngày 14/2/2005 do Đức Cha giáo phận Giuse Nguyễn Tích Đức chủ sự.
- Lễ Phục sinh năm 2004, thánh lễ đầu tiên được cử hành tại nhà thờ tạm trên khu vực đồi Đức Mẹ.
- Cuối năm 2004, Giáo xứ Nhân Cơ được thiết lập và có cha xứ, không còn trực thuộc Gia Nghĩa.
- Từ năm 2007 – 2008, các Giáo họ mới đươc thành lập trực thuộc Giáo xứ Gia Nghĩa:
1. Giáo họ Quảng Phúc (nay là Giáo xứ Quảng Phúc)
2.Giáo họ Thiên Phước (nay là Giáo xứ Thiên Phước) thuộc xã Quảng Sơn, nay thuộc Đăk Glong
3. Giáo họ Trường Xuân, thuộc xã Trường Xuân, huyện Đăk Song
4. Giáo họ Tân Hòa, thuộc xã Đăk R’moan, thị xã Gia Nghĩa
5. Giáo họ Đăk Nia, thuộc xã Đăk Nia, thị xã Gia Nghĩa.
- Tháng 7/2007, Linh mục Giuse Vũ Ngọc Nguyên được bổ nhiệm làm phó xứ Gia Nghĩa.
- Ngày 12/12/2007, Thánh lễ đặt viên đá xây dựng nhà thờ mới đo Đức cha giám quản Phaolô Nguyễn Văn Hòa chủ sự.
- Cùng năm 2007, Giáo xứ chia tách các họ đạo thuộc địa bàn huyện Đăk Glong thành Giáo xứ mới lấy tên là Quảng Phúc. Cha Giuse Nguyễn Văn Khánh được đặt làm quản nhiệm Giáo xứ Quảng Phúc, văn thư do Đức Giám mục Giám quản Phaolô Nguyễn Văn Hòa ký ngày 24/5/2007.
- Hai năm sau Linh mục phó Gia Nghĩa là cha Giuse Nguyễn Ngọc Nguyên được ĐGM Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản bổ nhiệm làm Quản xứ Quảng Phúc.  
- Tháng 3/2012, cha An Tôn Nguyễn Văn Huynh được bổ nhiệm làm phó xứ Giáo xứ Gia Nghĩa, quản nhiệm Giáo họ Thiên Phước đến năm 2015.
- Tháng 5/2013, cha Phêrô Nguyễn Minh Hiển được bổ nhiệm làm phó xứ Giáo xứ đến năm 2014 thì chuyển vào Quảng Phúc.
- Nhà thờ mới của Giáo xứ được xây dựng và hoàn thành vào năm 2011. Lúc đó chưa có đường đi lại thuận tiện. Muốn đến nhà thờ phải đi qua cầu sắt lát gỗ. Lối lên nhà thờ độ dốc rất cao, nhiều người phải gửi xe ở đầu dốc để đi bộ lên. Mãi đến năm 2013, chính quyền tỉnh xây dựng con đường lớn rải nhựa chạy qua trước mặt tiền nhà thờ. Lúc đó Giáo xứ mới tổ chức lễ khánh thành nhà thờ vào ngày 08/5//2013. Mặt bằng xây dựng là 1.280 m². Tổng diện tích sử dụng (gồm tầng hầm, gác đàn...) là 1.700 m².
- Ngày 28 -29/9/2013, Giáo xứ Gia Nghĩa được vinh dự đón tiếp Đức Tổng Giám Mục Leopoldo Girelli, đại diện Tòa Thánh, đến thăm mục vụ trong niềm hoan của Tòan thể bà con trong giáo hạt. Số giáo dân tham dự Thánh Lễ đón Đức tổng giám mục và Đức cha giáo phận Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản, ước lượng khoảng 15.000 người hiện diện.
- Ngày 16/4/2014, Giáo xứ được đón tiếp Đức giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản, Giám mục giáo phận về cử hành thánh lễ làm phép dầu lần đầu tiên tại Gia Nghĩa, cùng với đông đủ các Linh mục trong giáo phận đồng tế. Đây là cũng lần đầu tiên phần lớn các tín hữu trong Giáo xứ và trong giáo hạt mới được cơ hội tham dự Thánh Lễ làm phép Dầu.
- Tháng 9/2014, Cha Phaolô Mai Văn Nam được bổ nhiệm làm phó xứ Giáo xứ Gia Nghĩa.
- Giáo xứ Gia Nghĩa từ khi thành lập đến nay chưa có Nghĩa trang dành riêng để chôn cất các tín hữu đã qua đời. Năm 2014, Giáo xứ đã mua được một lô đất rộng 4 hecta để làm Nghĩa trang. Lô đất này đã được UBND tỉnh có chủ trương cho cấp phép để xây dựng Nghĩa trang Công Giáo.
Hiện nay, Giáo xứ Gia Nghĩa nằm trên địa bàn thị xã Gia Nghĩa và một phần của huyện Đăk Song. Giáo xứ có 3 Giáo họ biệt lập, (Giáo họ Trường Xuân cách nhà thờ xứ 16 km, Giáo họ Tân Hòa cách cách 12 km và Giáo họ Đăk Nia cách 10 km).
Hiện nay do thiếu Linh mục nên mỗi Giáo họ hàng tuần chỉ có ba Thánh lễ. Các Giáo họ biệt lập đều có cộng đoàn nữ tu dòng Nữ Vương Hòa Bình phục vụ. Giáo xứ có 4 giáo điểm có nhà nguyện gọi tên là Hố Kè, Cây Xoài, Bon Bu Kol và Đức Mẹ Lên Trời.
Tại khu vực trị sở Giáo xứ phân chia thành 9 giáo khu, lấy tên theo thứ tự 1, 2, 3… mỗi giáo khu đều có thánh bổn mạng riêng.
Tại nhà thờ Giáo xứ Thánh lễ ngày thường vào lúc 18 giờ hàng ngày. Chiều thứ Bảy Thánh lễ Chúa nhật mừng trước vào lúc 17 giờ 00. Sáng Chúa nhật Thánh lễ vào lúc 7 giờ 30. Chiều Chúa nhật Thánh lễ vào lúc 15 giờ 45.
Giáo xứ và Giáo họ đã thành lập Hội gia trưởng, Hội các bà mẹ Công giáo, Hội Leigo, Các ban Loan báo Tin mừng, các lớp giáo lý cho mọi lứa tuổi…
Hiện tại trong Tòan Giáo xứ (gồm cả các Giáo họ và giáo điểm) có tất cả 4 hội kèn đồng, một hội bát nhạc, 4 hội trống phục vụ cho các ngày lễ trọng trong xứ họ và phục vụ cả trong các đám tang trong và ngoài Công giáo.
Nhờ lời bầu cử của Đức Maria Hồn Xác Lên Trời, Giáo xứ Gia Nghĩa cùng với Tòan thể giáo phận tiếp tục bước đi trong hành trình đức tin tiến về quê thật là Nước trời.
Từ năm: 2005
LM Chính xứ: Giuse Nguyễn Văn Khánh
Địa chỉ: P. Nghĩa Đức, Thị xã Gia Nghĩa, Đăk Nông