Dấu chứng của niềm tin

Thứ năm - 30/07/2026 21:33 | Tác giả bài viết: Hoàng Công Nga | 35

Giáo xứ Thổ Hoàng, Giáo hạt Ngàn Sâu, Giáo phận Vinh (nay là Giáo hạt Hương Phố, Giáo phận Hà Tĩnh) đang hân hoan kỷ niệm 350 năm đón nhận Tin Mừng và 161 năm thành lập Giáo xứ.

DẤU CHỨNG CỦA NIỀM TIN

NHÂN KỶ NIỆM 350 NĂM THỔ HOÀNG ĐÓN NHẬN TIN MỪNG VÀ
161 NĂM THÀNH LẬP GIÁO XỨ THỔ HOÀNG GIÁO PHẬN HÀ TĨNH.

HÀNH TRÌNH LỊCH SỬ

Giáo xứ Thổ Hoàng, Giáo hạt Ngàn Sâu, Giáo phận Vinh (nay là Giáo hạt Hương Phố, Giáo phận Hà Tĩnh) đang hân hoan kỷ niệm 350 năm đón nhận Tin Mừng và 161 năm thành lập Giáo xứ. Mốc thời gian này, được xác định dựa trên Bản Tương trình của Linh mục Emmanuel Ferreira ngày 03 tháng 10 năm 1676, là dịp để nhìn lại và phục dựng những câu chuyện lịch sử, khơi dậy tinh thần nguồn cội. Đại lễ quy tụ con dân Thổ Hoàng từ khắp nơi, bao gồm cả những lương dân các vùng lân cận đã có thời có tên chung trong Tổng Thổ Hoàng khi xưa tạo nên một không khí trang trọng và thiêng liêng, làm sống dậy những tình cảm gắn bó với quê hương.

DẤU MỐC LỊCH SỬ VÀ KHỞI NGUỒN TIN MỪNG

Hành trình 350 năm của Giáo điểm truyền giáo Thổ Hoàng là một câu chuyện đầy ý nghĩa. Vào năm 1629, Linh mục Đắc Lộ bị trục xuất khỏi “Kẻ Chợ” và bắt đầu công cuộc truyền giáo tại vùng đất An Tĩnh (nay là Nghệ An, Hà Tĩnh). Sự kiện này làm ta liên tưởng tới câu nói dân gian: “Trong cái rủi, có cái may”. Cái “rủi” trong mắt người đời, nhưng lại mang đến điều “may mắn” cho quê hương Hà Tĩnh, trong đó có giáo điểm Thổ Hoàng, trở thành một trong những nơi đón nhận Tin Mừng sớm nhất. Những bậc tiền nhân đã dày công xây dựng vùng đất này, tạo nên một huyền thoại, để thế hệ con cháu hôm nay tự hào về bề dày lịch sử trong lòng Giáo hội Việt Nam.

Năm 1676, khi Linh mục Emmanuel Ferreira về nhận xứ, Ngài ghi nhận tại Giáo điểm Thổ Hoàng đã có nhà thờ và có cộng đoàn tín hữu sinh sống ổn định. Khi viết Bản Tường trình này, Ngài dựa vào tình hình thực tế của các xóm đạo đã trải qua một quá trình phát triển và hình thành. Tuy nhiên người đời sau đã căn cứ vào mốc thời gian này để coi đây là thời điểm khởi đầu chính thức của xứ đạo, đánh dấu tròn 350 năm đón nhận Tin Mừng. Không riêng gì Thổ Hoàng căn cứ vào mốc thời gian này mà con nhiều giáo xứ khác trong Giáo phận Vinh cũng lấy mốc thời gian này để làm lễ kỷ niệm. Lật lại trang sử xa xưa hơn, vào cuối thời nhà Trần, khoảng năm 1390, bà Hoàng phi Trần Thị Ngọc Hảo, vợ vua Trần Duệ Tông đã đưa đoàn tùy tùng về khai khẩn vùng đất này, để lại những địa danh quen thuộc cho tới ngày nay như Đồng Dinh, Bãi Phố, Đồng Mục Voi, Chõ Vua, Rộc Bến Thần… Những chứng tích lịch sử này gợi nhắc về một quá khứ xa xưa liên quan tới danh xưng Thổ Hoàng. Một tên gọi có nguồn gốc từ 600 năm về trước.

Ta có thể sắp xếp theo trình tự lịch sử để có một nhận định khách quan về vùng đất mang tên Thổ Hoàng như sau:

Vào cuối thời nhà Trần, khi bà Trần Thị Ngọc Hảo về quê hương Tri Bản (Tri bản là giáo họ trực thuộc giáo xứ Thổ Hoàng, tách ra thành lập xứ năm 1917) khai hoang theo chủ trương khẩn hoang lập ấp theo chính sách điền trang của triều đình được 3965 mẫu ruộng đất. Vùng đất xa xôi, biên ải này nay thuộc về triều đình nên được gọi là tên là Thổ Hoàng. Vùng đất này còn có tên gọi khác là Hoàng Điền.
1407-1427 thời thuộc Minh gọi là huyện Thổ Hoàng.
1428-1469 sát nhập huyện Thổ Hoàng và Cổ Độ thành lập huyện Đỗ Gia
1469-1867 Thành lập huyện Hương Sơn, Thổ Hoàng trở thành tổng Thổ Hoàng bao gồm các vùng từ Chu Lễ, làng Truông đến Phương Mỹ. Thời điểm Linh mục E.Ferreira viết Bản Tường trình 1676 thuộc triều đại vua Lê Huy Tông và chúa Trịnh Tạc
1867 Thành lập huyện Hương Khê, khu vực Thổ Hoàng thu hẹp lại trong phạm vi xã Thổ Hoàng, tổng Phương Điền.
1865 Giáo phận Vinh cơ cấu thành lập Giáo xứ trong hạt Ngàn sâu. Tên gọi Thổ Hoàng được bảo lưu cho giáo xứ hiện tại.
Năm 2006, Giáo xứ Thổ Hoàng đã tổ chức Đại lễ 330 năm (1676-2006) để đánh dấu một mốc lịch sử quan trọng, với sự tham dự đông đảo của bà con lương giáo từ khắp nơi đổ về.
Ngày 21 tháng 11 năm 2019, hai xã Phương Điền và Phương Mỹ đã sáp nhập, thành lập xã Điền Mỹ.
Ngày 01 tháng 7 năm 2025 xã Điền Mỹ được sát nhập vào xã Hà Linh.
Hiện nay Giáo xứ Thổ Hoàng thuộc xã Hà Linh, về mặt Giáo hội thuộc Hạt Hương Phố, Giáo phận Hà Tĩnh.

NIỀM VINH DỰ VÀ DI SẢN TINH THẦN

Nơi quê hương nghèo khó và thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, Thổ Hoàng vẫn sản sinh ra những con người tài danh xuất chúng. Nổi bật có Linh mục Paolo Nguyễn Hoằng, người vừa là linh mục vừa làm quan “Lễ Bộ Tả Tham Tri” dưới thời Tự Đức đến Đồng Khánh. Với những đóng góp thiết thực cho quê hương và Giáo hội, Ngài được đánh giá là “Độc nhất vô nhị trong Giáo hội Việt Nam”, mệnh danh là “Tiền Giảng đạo hậu Khâm sai” (Trích Tự Sự của Lm.Nguyễn Hoằng)

Tiếp đến, Đức cha JB Trần Hữu Đức, Giám mục tiên khởi Giáo phận Vinh; Đức Giám mục Phó Phaolô Nguyễn Đình Nhiên và nhiều người con Thổ Hoàng khác cũng đã thành danh và cống hiến cho Giáo hội trên khắp thế giới. Câu ca “Cam Xã Đoài, xoài Thạc Khẹc, Rươi Mỹ Dụ, Cụ Thổ Hoàng” vẫn được dân gian truyền tụng, minh chứng cho một di sản tinh thần vô giá mà quê hương đã ban tặng.

Trước những di sản đó, thế hệ con cháu hôm nay không ngừng nỗ lực để thoát khỏi cảnh đói nghèo, bắt kịp sự tiến bộ của xã hội, xứng đáng với ước vọng của ông cha: “Con hơn cha, nhà có phúc”.

TƯỞNG NHỚ VÀ TRI ÂN

Lễ kỷ niệm 350 năm Giáo điểm Thổ Hoàng đón nhận Tin Mừng và 161 năm thành lập Giáo Xứ Thổ Hoàng là một dấu mốc lịch sử quan trọng, gói gọn cả một chặng đường dài. Những giá trị lịch sử này vẫn tồn tại theo thời gian, nhắc nhở con cháu hôm nay nhìn về quá khứ với lòng trân trọng và tự hào dân tộc. Mong rằng hai tiếng Thổ Hoàng sẽ mãi vang vọng trong lòng những người con đã được nuôi dưỡng từ dòng sữa mẹ quê hương.

Lời tri ân sâu sắc được gửi đến Mẹ quê hương – người mẹ tần tảo, vất vả, đã chịu nhiều cay đắng để nuôi dưỡng con cái. Xin Mẹ nhận tấm lòng thành khẩn của những người con xa xứ./.

Hoàng Công Nga

Tags: Hoàng Công Nga, Dấu chứng của niềm tin

Những tin cũ hơn