Chuyện cuối tuần: “Lục địa kỹ thuật số”

Chuyện cuối tuần: Sứ mạng Kitô hữu trong “Lục địa kỹ thuật số”

Trong dòng chảy của thời đại công nghệ, thế giới đã mở rộng sang một không gian mới: “Lục địa kỹ thuật số”. Lục địa kỹ thuật số là nơi chứa đựng thông tin vô hạn, là một môi trường sống thực sự của con người hiện đại. Với Giáo hội, lục địa này là vùng đất truyền giáo mênh mông, nhiều cơ hội và cũng đầy thách đố. Để việc Loan báo Tin Mừng mang lại hoa trái, người Kitô hữu cần đề cao: Sự Thật và Bác Ái.

Đức cố Giáo Hoàng Phanxicô định nghĩa, thế giới kỹ thuật số là một “lục địa” nơi hàng tỷ người đang hiện diện mỗi ngày. Truyền thông Công giáo không thể chỉ là những nỗ lực đơn lẻ, rời rạc của từng cá nhân hay từng đoàn thể hoặc Dòng tu, bởi cốt lõi của truyền thông chính là sự nối kết.

Sứ mạng của Kitô hữu là tận dụng sức mạnh của công nghệ để nối kết các nguồn lực, mang giáo huấn của Hội Thánh từ Vatican, từ Giáo phận đến các giáo xứ, giáo điểm vùng sâu vùng xa. Khi chúng ta nối kết được văn khố, các bài giảng và dữ liệu mục vụ lên hệ thống số, đó không chỉ là sự tiện lợi về kỹ thuật, mà là cách chúng ta phục vụ Cộng đoàn Dân Chúa một cách hữu hiệu, tiết kiệm thời gian và tràn đầy tình hiệp thông.

Trong một không gian mạng đầy rẫy tin giả (fake news), những thông tin giật gân và sự thao túng của trí tuệ nhân tạo (AI), người giáo dân dễ dàng rơi vào trạng thái hoang mang. Sứ mạng của người làm truyền thông Tin Mừng trước hết là phục vụ Sự Thật.

Chúng ta được mời gọi lan tỏa những nguồn tin chính thức từ Hội Thánh để xây dựng đức tin vững vàng. Không phải điều gì “thật” cũng cần phải phơi bày một cách trần trụi nếu nó không đem lại ích lợi. Đặc biệt, cần tránh xa “tội nói xấu” trên không gian mạng – kể cả với mục đích góp ý xây dựng.

Sự thật trong truyền thông Công giáo phải là sự thật giải thoát, sự thật dẫn đưa con người đến với Chúa và giúp nhau nhận ra sự hiện diện của Ngài trong đời sống.

Nếu Sự Thật là khung sườn, thì Bác Ái chính là linh hồn. Một thông tin dù đúng đến đâu nhưng thiếu đi lòng bác ái, nó có thể trở thành vũ khí gây tổn thương và chia rẽ.

Mỗi nút Like, mỗi lượt Share hay một dòng Comment của chúng ta đều mang một sức nặng thiêng liêng. Hãy tự hỏi: “Hành động này có mang lại sự yêu thương và hiệp nhất không?”. Giữa một thế giới ưu tiên tốc độ và lượt xem (views), người Kitô hữu cần học cách “chậm lại một chút” để phân định. Một sự chậm trễ có trách nhiệm sẽ tốt hơn một sự vội vàng gây ra hậu quả đổ vỡ không thể cứu vãn trên không gian mạng.

Việc cư dân mạng, kể cả người tín hữu, thường bị thu hút bởi các tin tức giật gân, ly kỳ, hơn là những tin tức chính thống, nhẹ nhàng là một hiện tượng tâm lý rất phổ biến.

Khoa học dẫn chứng: Con người có một cơ chế sinh học gọi là “thiên kiến tiêu cực” (negativity bias). Từ thời cổ xưa, não bộ chúng ta được lập trình để chú ý đến những mối đe dọa hoặc những điều bất thường để sinh tồn. Những tin tức giật gân thường kích thích cảm giác mạnh. Khi đọc những tin này, não bộ tiết ra các chất dẫn truyền khiến thần kinh chúng ta cảm thấy kích thích và muốn tiếp tục tìm kiếm thêm thông tin tương tự.

Bởi thế, người ta thường ít chú ý đến những thông tin chính thống, mang tính giáo dục, xây dựng, mà lại thích nghe nói về những chuyện hậu trường. Cảm giác mình biết được một “bí mật” mà ít người biết, tạo ra một loại quyền lực ảo. Những tiêu đề (clickbait) đánh đố hoặc lấp lửng khơi dậy bản năng tò mò, khiến người dùng không thể bỏ qua.

Đôi khi, việc đọc và bình luận về một tin tức giật gân (đặc biệt là các tin tiêu cực hoặc bê bối) là một cách để con người giải tỏa sự bức bối cá nhân. Khi phán xét người khác, đôi khi cảm thấy mình “đạo đức” hơn, hoặc cuộc sống của mình “ổn” hơn so với những hỗn loạn đang đọc được. Đây là một cơ chế tâm lý tự xoa dịu, nhưng thiếu lành mạnh.

Trong “lục địa kỹ thuật số”, ranh giới giữa sự thật và hư cấu rất mong manh. Nhiều người dùng mạng chưa có thói quen kiểm chứng nguồn tin (fact-check). Họ thường tin vào những gì có hình ảnh, video (dù đã bị cắt ghép hoặc dùng AI), hơn là những văn bản dài dòng, phân tích sâu sắc từ các nguồn chính thống.

Có lần, anh em truyền thông GP.BMT hỏi Đức Cha Phao-lô Nguyễn Văn Hòa: “Thưa Đức Cha, trong thời nhiễu loạn thông tin, làm sao phân biệt được thông tin nào nên đọc, thông tin nào không?” Ngài khuyên: “Trước hết, phải cầu nguyện. Chúa Thánh Thần sẽ dẫn dắt chúng ta. Thông tin nào giúp tâm hồn chúng ta bình an, thì nên đọc. Thông tin nào khiến tâm hồn chúng ta hoang mang, bấn loạn, thì nên tránh”.

Chia sẻ về vấn đề này, Đức Cha Đa Minh Nguyễn Tuấn Anh nói: “…những kênh chính thức của Hội Thánh, những kênh cho phép mình nghe đúng tin trong Sự thật và Bác ái. Còn những kênh khác họ nói 98% là sự thật, 2% sai lạc thôi mình không có khả năng mình phân định được đâu. Rồi chưa kể những cái tin nào, những video clip nào mà làm cho mình gây chia rẽ thì chắc là không phải đến từ Chúa rồi, và cũng không phải đến từ ý muốn của Hội Thánh từ các kênh chính thức…”

Đức Cha Đa Minh đưa ra những gợi ý rất thiết thực: Thay vì nghe “tin đồn”, hãy tìm đến tiếng nói chính thức của Hội Thánh, (như trang của Hội đồng Giám mục hay Vatican News). Hãy dừng lại một nhịp để tự hỏi: “Tin này có đúng sự thật không?” và “Nó có mang lại bác ái không?”. Một thông tin dù có thật nhưng nếu phát tán chỉ để bôi nhọ, gây chia rẽ mà không giúp ích gì cho sự thăng tiến của con người thì đó là truyền thông thiếu bác ái.

Vì thế, cần phải thiết lập một “bộ lọc” thông tin lành mạnh để có thể sống bình an trên “lục địa kỹ thuật số”:

- Nguồn gốc chính thống: Trang của các cơ sở uy tín như: Vatican News, Hội đồng Giám mục Việt Nam, hoặc trang mạng xã hội của Giáo phận nơi mình sinh sống. Khi đọc một thông tin gây sốc từ một cá nhân, hãy tự hỏi: “Họ có thẩm quyền để nói điều này không?”. Đồng thời, kiểm chứng nguồn gốc để tránh các trang giả mạo.

- Sự Thật & Bác Ái: Trước khi tương tác với bất kỳ thông tin nào, hãy thực hiện bài kiểm tra xem có thật không? Có cần thiết không? Có bác ái không? Ghi nhớ: Ngay cả một sự thật nhưng nếu được nói ra với ý đồ xấu hoặc gây hại cho người khác cho cộng đoàn thì vẫn là truyền thông thiếu bác ái.

- Thuật toán: Mạng xã hội thường hiển thị nội dung dựa trên thói quen của chúng ta. Hãy chủ động điều chỉnh nó, bằng cách: Ngưng tương tác với tin tiêu cực. Hãy tương tác với tin tích cực. Mạnh dạn báo cáo các nội dung xuyên tạc, kích động hoặc vi phạm luân lý.

- Thời gian: Mạng xã hội rất dễ gây nghiện và làm xao nhãng đời sống cầu nguyện. Không dùng mạng xã hội trước khi cầu nguyện buổi sáng và sau 10 giờ tối. Hãy chọn một ngày trong tuần để dành trọn thời gian cho gia đình và Chúa, không dùng Facebook hay YouTube.

- Gia đình: Kết bạn với con cái/người thân để chia sẻ thông tin hay, chia sẻ cách phân biệt tin giả, cùng nhau xem một video bài giảng và thảo luận trong bữa cơm.

Tóm lại, người Kitô hữu sống trong “Lục địa kỹ thuật số” cần phải biết lấy Sự Thật làm điểm tựa và Bác Ái làm hơi thở trong mỗi tương tác trên mạng xã hội, để biến không gian ảo thành nơi hiển trị của Thiên Chúa.

Hy vọng rằng, với sự dẫn dắt của Chúa Thánh Thần, lục địa kỹ thuật số sẽ không còn là nơi của bóng tối và chia rẽ, nhưng trở thành một “Lục địa của Hy vọng”, nơi Lời Chúa được vang xa đến tận cùng thế giới.

Vũ Đình Bình

Video: “Lục địa kỹ thuật số”