Nghiện Hút: “Vũ khí hủy diệt hàng loạt!”

Nghiện Hút: “Vũ khí hủy diệt hàng loạt!”

 

Mới đây một bà mẹ đã đau khổ gọi điện thoại và kể lể với tôi rằng con gái bà mới 13 tuổi mà đã bồ bịch, và theo bà, đã có những dấu hiệu hút sách. Nó đã hai lần ói mửa và ngất đi trong phòng vệ sinh. Gần đây, thỉnh thoảng trong ngày nó tỏ ra như đứa trẻ mất hồn, mơ màng, thiếu tập trung, mắt nhìn lờ đờ, tay nó có những vết cắt, và nói như líu lưỡi. Hỏi nó có làm sao không, thì nó trả lời là bình thường, rồi bẳn gắt không chấp nhận sự quan tâm, săn sóc của mẹ.

Lời chia sẻ của bà mẹ trẻ về đứa con đang tuổi dậy thì giữa xã hội hôm nay cũng là một trong những vấn đề rất nhức nhối đối với nhiều phụ huynh, nhất là những phụ huynh vì bất cứ lý do gì không quan tâm và để ý đến sinh hoạt hàng ngày của con cái. Chính vì vậy, khi đưa ra đề tài nghiện hút, tôi không chỉ nói về tình trạng nghiện ngập của người lớn, mà đặc biệt lưu ý đến tuổi trẻ. Hy vọng các phụ huynh và cha mẹ nhận ra được mối nguy hiểm đang chờ chực con cái họ không chỉ ngoài xã hội, mà còn ngay cả trong sân trường và trong chính gia đình của mình nữa.   

TỔNG QUÁT

Chết vì cần sa, ma túy là một trong những quan tâm lớn về sức khỏe cộng đồng. Riêng tại Hoa Kỳ theo những con số thống kê có hàng 100.000 người chết vì các chất nghiện, tổng quát gọi là á phiện, nha phiến hay ma túy (opioids) hoặc tổng hợp của chúng như fentanyl. Từ năm 1999 đến 2020 gần 1 triệu người đã chết vì nghiện hút tại Hoa Kỳ, trong đó quá nửa chết do fentanyl. 

Ở thời đại hiện tại, nghiện hút mang một hình thức khác, và những tác hại không những chỉ trong lãnh vực cá nhân mà còn lâm nguy đến tiền đồ của một dân tộc. Ngày 15 tháng Mười Hai 2025 vừa qua Tổng Thống Hoa Kỳ, Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp gọi fentanyl như loại “vũ khí hủy diệt hàng loạt!” Không loại bom đạn nào gây ra hậu quả như vậy. Chỉ 2 mg fentanyl, một lượng cực nhỏ gần như không thể phát hiện, tương đương 10-15 hạt muối tinh, đủ gây chết người. Hàng trăm nghìn người Mỹ đã chết vì sử dụng nó quá liều. Theo Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh (CDC), hơn 80.000 người Mỹ tử vong trong năm 2024.

Nghiện hút chính là một trong 4 căn bệnh của xã hội, gọi là “Tứ đổ tường” gồm rượu chè, cờ bạc, trai gái, và nghiện hút. Trong sinh hoạt xã hội Việt Nam từ xa xưa, tệ nạn nghiện hút đã bắt đầu xuất hiện, trước tiên là thuộc thành phần giầu có, phú hộ, quan liêu. Kể từ sau khi lên ngôi vào năm 1820, vua Minh Mạng đã ban bố lệnh cấm hút thuốc phiện và gọi nó là: “Thứ thuốc độc từ nước ngoài đem lại, những phường du côn lêu lổng, lúc mới hút là phong lưu rồi chuyển thành thói quen, thường nghiện thì không thể bỏ qua được…”

Nhưng vì là một căn bệnh, nên chứng nghiện ngập này lan rộng và len lỏi vào cả thành phần bần cùng, nghèo đói. Thống kê cho biết, tính đến tháng 4/2025, tại Việt Nam có 369.359 người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghi sử dụng trái phép chất ma túy và người bị quản lý sau cai nghiện ma túy. Toàn quốc có 228 điểm phức tạp, 1 tụ điểm phức tạp về ma túy, 4.591 đối tượng bán lẻ chất ma túy, 3.200 điểm nguy cơ phức tạp về ma túy. [1]

NHỮNG DẤU HIỆU

Sau đây là những dấu hiệu của người dùng cần sa, ma túy.

-Uể oải.

-Nói ngọng, líu lưỡi.

-Thiếu sự phối hợp.

-Bất nhất hoặc thay đổi tâm trạng.

-Khó khăn tập trung và suy nghĩ.

-Quên sót.

-Mắt lờ đờ.

-Không biết kiềm chế.

Những người nghiện còn bị ảnh hưởng đến các vấn đề về sức khỏe như bệnh phổi, bệnh tim, đột qụy, ung thư, hoặc những hội chứng tâm thần.

VỚI TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

Cần sa (marijuana) là thuốc phiện đối với giới trẻ và được các em dùng nhiều nhất. Khoảng 21-30% các em lớp 12 theo thống kê trong năm qua. Ngoài ra 6% các em lớp 8, và 15% các em lớp 10 dựa theo thống kê năm 2022. Đặc biệt trong số này, các em nữ lại sử dụng thuốc nhiều hơn. Theo chủng tộc, trẻ em da màu hút nhiều hơn so với các em da trắng hoặc Hispanic/Latino.

1).Tác tại trên tuổi vị thành niên

Dùng cần sa, ma túy đặc biệt ở tuổi vị thành niên sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển về não bộ, dẫn đến vấn đề kém trí nhớ, học lực kém, những vấn đề về chú tâm, và nhiều hệ lụy liên quan đến tâm bệnh. Tác hại sau cùng là nghiện.

Trí khôn: Suy giảm suy nghĩ, trí nhớ, khả năng học hỏi, và chú tâm. Ảnh hưởng việc học, khả năng giải quyết các vấn đề, nhất là gây ra tình trạng suy thoái trí khôn cả sau khi đã ngưng không sử dụng thuốc.

Học vấn: Kém cỏi, học lực sa sút, không tiến bộ trong học vấn. Học sinh nghiện hút sẽ gia tăng con số trốn học, bỏ học nửa chừng, và không có nhiều cơ hội ghi danh vào các trường đại học.

Nghiện: Trẻ vị thành niên nhiều hơn 4-7 lần cơ hội nghiện ngập, mắc các chứng tâm thần hơn người lớn.

Nhập viện: Tuổi trẻ (12-24) vào nhà thương vì dùng cần sa, ma túy hơn các chất say nghiện khác. 

Thái độ: Hành động mất kiểm soát, không làm chủ được những cảm xúc, khó khăn khi phải chú tâm, và cáu gắt, nóng nảy. Khả năng cao vướng vào những hội chứng tâm thần, và tâm lý.  

Sức khỏe thể lý: Có thể nguy hiểm trong việc phát triển của phổi, tim, ung thư, và đột qụy. 

Tai nạn: Dễ gây tai nạn giao thông, vướng vào bạo hành tình dục, và những lỗi pháp luật khác. 

2). Tuổi trẻ bắt đầu dùng ma túy

Một số trẻ em bắt đầu làm quen với cần sa, ma túy từ các môi trường mới như chỗ ở mới, chuyển trường, bắt đầu học ở một trường mới, đến tuổi dậy thì, hoặc trong các gia đình cha mẹ ly dị, nghiện ngập. Trong những môi trường dễ xúc động và khó chịu, lo lắng ấy, các em dễ bị dụ lỗi và lôi kéo vào việc dùng thử cần sa, ma túy để tránh những mặc cảm, khó khăn và các vấn đề trong gia đình, bạn bè, trường học, tâm lý bất ổn, hoặc thiếu tự tin.  

Tóm lại, việc các em dùng cần sa, ma túy có thể đến từ nhiều lý do như di truyền, tâm lý, môi trường, ảnh hưởng bạn bè và xã hội, những khó khăn cá nhân hoặc khủng hoảng của gia đình, và những hội chứng tâm bệnh. Nhưng nói là lý do nào mạnh nhất còn tùy thuộc vào mỗi cá nhân.

NHỮNG LOẠI MA TÚY DỄ GÂY NGHIỆN

Năm 1997, Cựu Giám Đốc Trung Tâm Nghiện Hút Quốc Gia (the National Institute on Drug Abuse), Tiến Sỹ Alan Leshner đã nhận định rằng nghiện được định nghĩa như “tình trạng mãn tính, tái phát bệnh tình về não bộ”, và do đó, được coi như một căn bệnh của não bộ.

Một cách tổng quát, nghiện là sự lệ thuộc của tâm lý và thể lý vào các chất có thể gây nghiện buộc một người phải tiếp tục dùng nó, mặc dù biết những hậu quả của nó là tai hại.

Theo Jessica Sherer, có ít nhất 5 loại chất dễ gây nghiện nhất trong giới hút chích sau đây: [2]

1.Cocaine

Khảo cứu cho biết Cocaine (á phiện trắng) là chất nghiện đứng đầu vì ảnh hưởng của nó tác động vào não bộ. Nó là một chất kích thích có thể đem lại những khoái cảm hạnh phúc cực độ, tăng nghị lực, chú tâm, nhưng nó cũng có thể gây ra tình trạng hoang tưởng, sợ hãi và bất ổn. Về phương diện tâm lý, việc dùng chất này dẫn đến tình trạng cô lập, tự thu mình, rút lui khỏi sinh hoạt xã hội, căng thẳng, trầm cảm, mệt mỏi, khiến người dùng phải liên tục có nó để giữ được quân bình trong đời sống.

Tại nước Mỹ, có 1, 4 triệu người nghiện Cocaine.    

2. Methamphetamine

Methamphetamine một chất ma túy gây hậu quả trầm trọng cả về thể lý, tâm lý lẫn tâm thần. Thoạt đầu nó mang lại cảm giác khoan khoái, và đẹp đẽ, gia tăng sự tỉnh táo, hoạt ngôn, tự tin. Nhưng ngược lại, nếu dùng quá liều lượng sẽ dẫn đến tình trạng sợ hãi, tâm thần, và hành động bạo lực.  Về mặt tâm lý, nó làm cho người sử dụng trở nên căng thẳng, trầm cảm, hoang tưởng, ảo tưởng, ảo giác. Về mặt thể lý người dùng dễ có cơ hội bị Parkinson và nhiều bệnh tật khác bao gồm tim đập loạn nhịp, buồn bực bồn chồn, và tăng áp huyết. Người dùng nó không thể thiếu, nhưng nếu tiếp tục dùng sẽ dẫn đến nghiện.

Tại Hoa Kỳ có 1,6 triệu người tuổi từ 12 trở lên nghiện methamphetamine.

3. Opioids (Á phiện)

Loại thuốc thông thường dùng để giảm đau. Dùng sai nó (đặc biệt là heroin và fentanyl) sẽ dẫn đến cực kỳ nguy hiểm. Ước tính có 107.000 người chết vì dùng quá liều trong năm 2021.

Nguy hiểm của nó là khi dùng sẽ dẫn đến việc nghiện. Tại Mỹ có 2,7 triệu người từ 12 tuổi trở lên mắc chứng nghiện opioid.   

4. Rượu

Rượu là cách nghiện thông thường nhất. Người lớn, trẻ em, đàn ông, đàn bà đều dễ dàng nghiện thứ này. Tại Hoa Kỳ, thống kê cho biết có tới 10,3% tức 27, 1 triệu người lớn mắc chứng nghiện rượu năm 2024. Và 14,6% trẻ em nam, 18,2% trẻ em nữ tuổi từ 12-17 được tường trình là uống rượu trong năm vừa qua. 

5. Nicotine

Nicotine là chất kích thích làm tăng lượng dopamine tác dụng trong giây lát đến não bộ làm thải ra dopamine. Nó hoạt động trong hệ thống não bộ liên quan đến hành vi lệ thuộc. Người dùng nhất thời cảm thấy thoải mái, hạnh phúc, tỉnh táo, và tăng sự chú tâm, trí nhớ. Nhưng về thể lý, nó khiến nhịp tim tăng, áp huyết cao, hơi thở dồn dập. Nó cũng có thể khiến người dùng nó ăn không ngon miệng, ói mửa, xây xẩm, và nhức đầu.

Một hành vi tâm lý lệ thuộc là một nhu cầu tâm lý và tình cảm cần đến ma túy hoặc như bài bạc, mua sắm… để cảm thấy bình thường và chống lại với sự căng thẳng hoặc tìm được thú vui. 

Tại Hoa Kỳ có 23,6 triệu người trên 12 tuổi nghiện chất này.  

 

NHỮNG CÁI CHẾT VÌ LẠM DỤNG THUỐC

Sau đây là số người đã chết vì dùng quá liều lượng tùy theo mỗi loại cần sa, ma túy. Nếu dùng nhiều loại thuốc khác nhau cùng lúc, con số người chết có thể cao hơn: [3]

Tên thuốc                                % người chết

Opioids                                   76%

Psychostimulants                    33%

Cocaine                                   28%

Heroin                                     4%

CAI NGHIỆN VÀ PHÒNG NGỪA

Nếu bạn là người đang phải vật lộn với chứng nghiện do bất cứ loại cần sa, ma túy nào. Điều cần thiết là bạn hãy ý thức về mối nguy hiểm của hành động này, và quyết tâm đứng dậy, từ bỏ nó.

Cách chữa trị tốt là bạn phải lắng nghe những lời khuyên can của bạn bè, người thân, hoặc tìm đến một trung tâm cai nghiện, hay có thể tìm sự giúp đỡ trên online. Nếu có đủ điều kiện, bạn hãy đến một văn phòng cai nghiện chuyên nghiệp.   

Riêng đối với tuổi trẻ thì phòng ngừa vẫn là phương pháp cần thiết và hữu hiệu hơn cả. Nó hệ tại ở nền giáo dục và ảnh hưởng gia đình. Các khảo cứu cho thấy rằng con cái của những cha mẹ nghiện hút bị ảnh hưởng rất nhiều bởi cha mẹ. Đó là chưa kể đến những ảnh hưởng của di truyền.

Ngoài ra, thời giờ mà cha mẹ dành cho con cái, đặc biệt trong khi các em mới lớn, bắt đầu từ tuổi dậy thì hết sức quan trọng. Nhiều cha mẹ, phụ huynh đã tỏ ra hối hận vì lơ là không quan tâm đến con cái ở tuổi này, để rồi khi các em bắt đầu bị bạn bè rủ rê, xã hội lôi kéo rơi vào nghiện hút mới lo tìm cách chữa trị. Một số may mắn, nhưng đa số các em này đã phải trải qua tuổi trẻ hết sức khủng hoảng, hoang mang, và trở thành gánh nặng cho gia đình, cho xã hội.

Tóm lại, “phòng bệnh hơn chữa bệnh” là cách hiệu quả nhất, ít tốn kém nhất, cũng như cần thiết nhất đối với các phụ huynh khi nghĩ đến những cám dỗ đang rình rập con mình, trong đó có vấn đề cần sa và ma túy.    

 

Trần Mỹ Duyệt

______

Tài liệu khảo cứu:

1. https://baovephapluat.vn/phong-chong-toi-pham-ma-tuy/den-thang-4-2025-toan-quoc-co-369-359-nguoi-nghien-ma-tuy-178275.html

2. https://www.addictioncenter.com/community/these-are-the-5-most-addictive-substances-on-earth/

3. https://drugabusestatistics.org/drug-overdose-deaths/