Người vô thần có thể được cứu độ?

Chủ nhật - 08/02/2026 18:14 | Tác giả bài viết: G. Võ Tá Hoàng | 56

Thiên Chúa có thể ban cho một người vô thần ơn cứu độ sau khi chết, nếu người ấy đã sống một đời ngay chính không?

Người vô thần có thể được cứu độ?

Thiên Chúa có thể ban cho một người vô thần ơn cứu độ sau khi chết, nếu người ấy đã sống một đời ngay chính không?

Trả lời của cha Francesco Vermigli, giáo sư Thần học căn bản

Độc giả của chúng ta hỏi rằng liệu một người vô thần có thể được cứu độ hay không. Người ta có thể trả lời rằng Thiên Chúa có thể ban ơn cứu độ nếu Ngài muốn. Nếu chúng ta chọn câu trả lời này, khả năng là chúng ta đang khẳng định một điều đúng đắn (nếu Thiên Chúa là nguyên nhân và nguồn gốc của ơn cứu độ, thì việc lựa chọn cách thức, thời điểm, và cả những người được hưởng ơn cứu độ đó thuộc về quyền tự do của Ngài). Đó sẽ là một câu trả lời – dù có vẻ trấn an – nhưng xét cho cùng quá vội vàng và dễ dãi. Ngược lại, từ tổng thể đức tin của chúng ta và từ một số khẳng định thuộc tín lý đã được đưa ra trong suốt chiều dài lịch sử, kể cả lịch sử gần đây, chúng ta có thể thử phác thảo một câu trả lời tương xứng với tính nghiêm túc của câu hỏi này.

Trước hết, chúng ta hãy để cho Kinh Thánh hướng dẫn. Thánh Phaolô trong Thư gửi tín hữu Rôma tuyên bố rằng ơn cứu độ phát sinh từ việc tuyên xưng niềm tin vào Chúa Giêsu và từ lòng tin sâu thẳm vào Đấng Phục Sinh: “Vì nếu miệng bạn tuyên xưng: ‘Đức Giêsu là Chúa!’, và lòng bạn tin rằng Thiên Chúa đã làm cho Người sống lại từ cõi chết, bạn sẽ được cứu độ” (Rm 10,9). Tương tự, thánh Phêrô trong một bài diễn từ được sách Công vụ Tông đồ ghi lại đã khẳng định rõ ràng rằng không có danh nào khác đem lại cứu độ, ngoài danh Đức Giêsu: “Ngoài Người ra, không ai đem lại ơn cứu độ; vì dưới gầm trời này, không có một danh nào khác đã được ban cho nhân loại, để chúng ta phải nhờ vào danh đó mà được cứu độ” (Cv 4,12; x. Pl 2,10-11). Những đoạn Kinh Thánh này cho thấy ơn cứu độ xảy ra nhờ việc tuyên xưng cách minh nhiên vào con người và sứ mạng của Đức Kitô.

Nhưng người vô thần không chỉ là người không tin vào Đức Giêsu là Đấng Trung Gian duy nhất giữa Thiên Chúa và loài người (x. 1 Tm 2,5), họ còn là người phủ nhận sự hiện hữu của Thiên Chúa. Điều này có thể xảy ra vì họ mang não trạng duy thực chứng, vì họ đề cao con người mà hạ thấp Thiên Chúa, vì họ có một hình ảnh về Thiên Chúa không phù hợp với Tin Mừng, vì họ không đặt ra câu hỏi về Thiên Chúa, vì họ không tìm thấy một gương sáng nơi các tín hữu, không thể hiểu nổi sự chướng ngại của cái ác đang hiện hữu trên thế giới (x. Gaudium et spes, 19).

Tuy nhiên, cũng chính trong Thư gửi tín hữu Rôma, thánh Phaolô còn nói đến một khả năng khác để nhận biết Thiên Chúa: một sự nhận biết phát sinh từ việc chiêm ngắm công trình tạo dựng, bởi vì “những gì người ta không thể nhìn thấy được nơi Thiên Chúa, tức là quyền năng vĩnh cửu và thần tính của Người, thì từ khi Thiên Chúa tạo thành vũ trụ, trí khôn con người có thể nhìn thấy được qua những công trình của Người. Do đó, họ không thể tự bào chữa được” (Rm 1,20; x. Kn 13,5). Và chính tại đây người ta nói rằng những ai, dù có khả năng nhận biết Thiên Chúa, lại buông mình theo những niềm tin lạ lùng thì không thể tha thứ được (x. Rm 1,23[1]; cũng x. Kn 13,8-10). Theo cách này, một số khoản luật được ban hành bên lề của Hiến chế Dei Filius của Công đồng Vaticanô I, tuyên bố vạ tuyệt thông đối với người khẳng định rằng Thiên Chúa không thể được nhận biết bằng lý trí (nhờ ánh sáng tự nhiên của lý trí nhân loại) từ các thụ tạo (x. Denzinger, 3021.3026). Như vậy, tất cả những dữ kiện vừa nêu - cả Kinh Thánh lẫn tín lý - dường như nghiêng về hướng phủ nhận ơn cứu độ dành cho người vô thần. Bởi vì, giả như họ chưa từng nhận được lời loan báo ơn cứu độ nơi Đức Kitô Chúa - (“làm sao họ tin vào Đấng mà họ chưa được nghe nói tới?” Rm 10,14) - thì ít ra họ cũng phải nhận biết sự hiện hữu của Thiên Chúa qua công trình tạo dựng.

Thực ra, tình hình có vẻ nhẹ hơn đôi chút. Trước hết, chính danh mục các nguyên nhân dẫn đến chủ nghĩa vô thần mà chúng ta tìm thấy trong Gaudium et spes số 19, và đã được đề cập ở trên dường như chỉ ra những lý do không hề nhỏ có thể giải thích cho chủ nghĩa vô thần: Ai có thể phủ nhận rằng, chính đời sống phản chứng của người có đạo, và vấn nạn trước sự hiện hữu của đau khổ và cái ác trên thế giới, đã và đang đẩy biết bao người vào con đường vô thần? Chính Hiến chế Dei Filius của Công đồng Vaticanô I cũng nhìn nhận rằng trong tình trạng hiện tại của con người (bị tội lỗi chi phối), việc nhận biết Thiên Chúa bằng lý trí tự nhiên — như đã được khẳng định trong Sách Khôn Ngoan và bởi Thánh Phaolô — vẫn cần đến sự điều chỉnh và chữa lành đến từ Mạc khải của Đức Kitô (x. Denzinger, 3005).

Một nỗ lực tốt để dung hòa tất cả những yếu tố này được tìm thấy nơi Hiến chế Lumen gentium, số 16, sau khi nói về mối tương quan của dân Do Thái, người Hồi giáo và những người thuộc các tôn giáo khác với Dân Thiên Chúa, Hiến chế tín lý của Công đồng Vaticanô II khẳng định rằng: “Cả những người không vì lỗi của mình mà chưa nhận biết Thiên Chúa cách rõ ràng, nhưng cố gắng sống đời chính trực, dĩ nhiên là với ơn Chúa, thì Chúa Quan Phòng cũng không từ chối ban ơn trợ lực cần thiết để họ được cứu độ”.

Đây chính là điểm phân định theo thần học về Huấn quyền Công đồng: một đàng là sống cho đến chết trong sự ngoan cố “không có Thiên Chúa”, đến nỗi rơi vào thất vọng tột độ (LG 16); đàng khác là tìm kiếm hết sức mình để sống một đời ngay chính dưới tác động của ân sủng Thiên Chúa: đó là thứ ân sủng mà họ không nhận biết được, nhưng lại có thể dẫn đưa họ đến ơn cứu độ một cách mầu nhiệm.

-----------------

[1] Họ khoe mình khôn ngoan, nhưng đã trở nên điên rồ. Thay vì Thiên Chúa vinh quang bất tử, họ đã thờ hình tượng người phàm là loài phải chết, hay hình tượng các loài chim chóc, thú vật, rắn rết.

G. Võ Tá Hoàng
Nguồn:Anche un ateo può avere la salvezza? Dio aiuta chi conduce una vita retta